Fizik

Bir fonksiyonu değil, aranan bir fonksiyonu (bir bütün yolu ya da eğriyi) en iyileyen problemleri çözen daldır; en az eylem ilkesi bununla ifade edilir. İLE Bir fonksiyonun anlık değişim oranını ve eğimini inceleyen temel daldır. İkincisi tek noktalardaki değişimi, ilki tüm bir fonksiyonun en iyilenmesini konu alır; değişkenler hesabı, türev hesabını fonksiyonlar uzayına taşır.

Taneciklerin çok yoğun bölgeden az yoğun bölgeye, derişim eğimi yönünde kendiliğinden yayılmasıdır; enerji gerektirmeyen edilgen bir süreçtir. İLE Maddenin, derişim eğimine karşı (az yoğundan çok yoğuna) enerji (ATP) harcanarak taşınmasıdır; canlı hücre zarındaki pompalar bunu yapar. İlki bedava ve eğim yönünde, ikincisi enerjili ve eğime karşıdır.

Osmoz su geçişi yarı geçirgen İLE difüzyon tüm moleküller.

Bir amino asit zincirinin, işlevini görebileceği belirli üç boyutlu biçime kendiliğinden bükülmesidir; biçim, işlevi belirler. İLE Isı, asit ya da başka etkiyle bu katlanmanın bozulup proteinin işlevini yitirmesidir (yumurta akının pişmesi gibi). İkincisi ilkinin tersidir; katlanma işlevi kurar, denatürasyon onu bozar.

Bir molekülün, enzimin etkin bölgesine değil başka bir bölgesine bağlanıp enzimin biçimini değiştirerek işlevini düzenlemesidir. İLE Bir molekülün, tam da substratın bağlandığı etkin bölgeye yarışarak bağlanıp onu engellemesidir. İlki başka bölgeden dolaylı, ikincisi aynı bölgede doğrudan yarışarak etki eder.

Grafen katmanının silindir biçiminde sarılmasından oluşan, tek boyutlu karbon yapısıdır; sarılma biçimine göre metalik ya da yarıiletken olur, olağanüstü sağlam ve iletkendir. İLE Karbon atomlarının kapalı bir kafes (küre) oluşturduğu yapıdır; en bilineni futbol topu biçimli C60'tır. İlki silindirik ve açık uçlu, ikincisi küresel ve kapalıdır; ikisi de saf karbonun nano biçimleridir.

Tümüyle belirli (rastlantısız) kurallarla işleyen ama başlangıca aşırı duyarlı olduğu için uzun vadede öngörülemeyen düzensiz davranıştır; hava durumu örnektir. İLE Sonuçların gerçekten olasılıksal, temelde belirli olmayan kurallarla belirlendiği süreçtir. İlki belirli kurallardan doğan görünürde rastlantı, ikincisi gerçek rastlantıdır; ikisi dışarıdan benzer görünse de kökenleri ayrıdır.

Farklı bilim dallarının (fizik, kimya, biyoloji) ortak ilkeler altında bütünleşmesi düşüncesidir; disiplinler arası sınırların silinmesini savunur. İLE Bilimin yöntem, araç ve kapsamının önümüzdeki dönemde nasıl evrileceğine ilişkin öngörülerdir. İlki dalların birleşmesine, ikincisi bilimin genel gidişatına ilişkin bir bakıştır.

Uzayı ve zamanı kesikli hücrelere bölüp, her hücrenin durumunu komşularına bakan basit yerel kurallarla güncelleyen model türüdür; basit kurallardan karmaşık desenler doğar. İLE Bir büyüklüğün uzayda ve zamanda sürekli değişimini betimleyen denklemdir. İlki kesikli ve kural-tabanlı, ikincisi sürekli ve denklem-tabanlıdır; ikisi de yayılım ve desen oluşumu gibi olguları modeller.

Yarıiletken ışık yayıcılar.

Bir sinyalin frekans bileşenlerini bulan Fourier dönüşümünü, hesabı ustaca bölerek çok hızlı yapan algoritmadır (N log N). İLE Aynı frekans çözümlemesinin, doğrudan yapıldığında yavaş olan temel tanımıdır (N kare). İlki, ikincisiyle aynı sonucu verir ama çok daha hızlı hesaplar; sinyal işlemenin temelidir.

Bir işi çok sayıda işlemciye bölüp aynı anda çalıştırarak hızlandıran yaklaşımdır; büyük problemleri hızlandırır ama işin bölünebilirliği ve eşgüdüm sınır koyar. İLE İşi tek bir işlemcide, adım adım sırayla yürüten geleneksel yaklaşımdır. İlki eşzamanlı ve hızlı ama karmaşık, ikincisi sıralı ve basittir.

Güçlü kuvvetle etkileşen, renk yükü taşıyan temel parçacıklardır; tek başına bulunamaz, hep bağlı hâlde (proton, nötron gibi) bulunurlar, kesirli elektrik yükleri vardır. İLE Güçlü kuvvetle etkileşmeyen temel parçacıklardır; elektron ve nötrino bu ailedendir, tek başına serbestçe bulunabilirler. İkisi de maddenin bölünemez yapı taşlarıdır, farkları güçlü kuvvete katılıp katılmamalarıdır.

Evreni, karanlık enerji (Λ) ve soğuk karanlık madde ile açıklayan, gözlemlerin çoğuyla uyuşan standart kozmoloji modelidir. İLE Galaksi dönüş eğrilerini karanlık madde varsaymadan, Newton çekim yasasını çok küçük ivmelerde değiştirerek açıklamaya çalışan seçenek kuramdır. İlki karanlık maddeyi kabul eder, ikincisi onun yerine yasayı değiştirir.

Galaksilerin evrende rastgele değil, iplik ve düğümlerden örülü dev bir ağ boyunca dizilmesidir; karanlık maddenin iskeleti bu deseni kurar. İLE Bu ağın arasındaki, neredeyse hiç galaksi içermeyen dev boş bölgelerdir. İlki maddenin yoğunlaştığı iplikler, ikincisi aralarındaki boşluklardır; ikisi birlikte evrenin büyük ölçekli yapısını oluşturur.

Bilgiyi tek bir parçacıkta değil, parçacıkların topolojik (örgüsel) durumunda saklayan kübittir; yerel gürültüye karşı doğal olarak korunaklıdır ama gerçeklenmesi çok zordur. İLE Bilgiyi bir elektronun ya da çekirdeğin spininde saklayan kübittir; kurulması görece kolaydır ama manyetik gürültüden kolay etkilenir. İlki korumalı ama zor, ikincisi kırılgan ama erişilebilirdir.

Yerin iç ısısından (magma, sıcak kayaç, sıcak su) elde edilen yenilenebilir enerjidir; sürekli ve hava koşullarından bağımsızdır, kaynağa yakın yerlerde kullanılabilir. İLE Bitki ve organik atıkların yakılması ya da gaza/yakıta dönüştürülmesiyle elde edilen enerjidir; karbonu döngü içinde olduğundan yenilenebilir sayılır. İlki yerin ısısı, ikincisi organik maddedir.